VIII pielgrzymka Jana Pawła II do Polski

Kontekst międzynarodowy

Rok 2000 przyniósł ze sobą odczytanie przez naukowców kompletnego ludzkiego kodu DNA.

W USA minimalne zwycięstwo wyborcze odniósł George W. Bush, konserwatywny republikanin, syn prezydenta z lat 1988-1992. W Rosji doszło do poważnego kryzysu na tle zatonięcia atomowego okrętu podwodnego „Kursk” wraz z całą załogą.

Na Bliskim Wschodzie miała miejsce eskalacja walk i zamachów terrorystycznych. Podobnie zaostrzyły się walki religijne w Indiach. W Jugosławii pokojowe demonstracje przeciwników prezydenta Milosevica, doprowadziły do jego ustąpienia i demokratyzacji władzy. Podobnie w Meksyku doszło do pierwszej od 80 lat zmiany władzy – wybory prezydenckie przegrał przedstawiciel Partii Instytucjonalno-Rewolucyjnej, a na czele państwa stanął katolik – Fox. Zarysowała się perspektywa pokoju w Korei – doszło bowiem do pierwszego spotkania między władzami obu państw. Jednak wkrótce potem Korea Płn. przystąpiła do eksperymentów nuklearnych.

W Wenezueli wybory prezydenckie w 2000 roku wygrał Hugo Chavez. Jego rządy stanowią nową wersję południowoamerykańskiego socjalizmu i populizmu, finansowanego za pieniądze z ropy naftowej. W 2001 władzę w Brazylii objął także lewicowiec – Lula da Silva.

Następowała dalsza anarchizacja sytuacji w Afryce – m.in. przez stosunkowo spokojne Zimbwabwe przetoczyła się fala prześladowań białych mieszkańców tego kraju.

Rok 2001 rozpoczął się od serii tajemniczych kryzysów energetycznych w kilku państwach Zachodu. Doszło wówczas także do załamania się gospodarki argentyńskiej, uznawanej za najbardziej stabilną w Ameryce Łacińskiej.

Jednak najistotniejszym wydarzeniem tego roku był atak terrorystyczny na budynek World Trade Center w Nowym Jorku. W wyniku zamachu zginęło 2700 osób. Organizatorem tego największego zamachu terrorystycznego w historii była islamska fundamentalistyczna sieć terrorystyczna Al.-Qaida. USA zażądały od talibów z Afganistanu wydania lidera tej organizacji – Osamy Bin Ladena. Ci odmówili i siły międzynarodowe wkroczyły do tego kraju i obaliły reżim islamski (stacjonują tam do dziś dnia). W 2002 roku mimo, że nie znaleziono tam broni masowego rażenia, prezydent Bush uzyskał zezwolenie na inwazję wojskową na Irak i obalenie Saddama Huseina.

USA zostały także wstrząśnięte największym skandalem korupcyjnym w gospodarce amerykańskiej, którego symbolem było bankructwo koncernu energetycznego Enron.

W 2001 roku u władzy we Włoszech znalazł się centroprawicowy rząd Berlusconiego, podobnie w 2002 roku we Francji zaczęła rządzić centroprawica. U władzy utrzymał się także Aznar w Hiszpanii. Natomiast w Niemczech i w Wielkiej Brytanii dominującą pozycję utrzymała lewica. Przy tym wszystkim systemy polityczne krajów europejskich były wielokrotnie wystawiany na wstrząsy. Skandale korupcyjne wybuchały m.in. we Francji, Niemczech, Włoszech, Belgii, miały miejsce także afery na tle obyczajowym – jak np. pedofilski skandal w Belgii. Doszło też do zamordowania przywódcy skrajnej prawicy holenderskiej w 2002 roku. Politycy europejscy nie potrafili sobie poradzić z problemem imigracji, zwłaszcza z krajów islamskich, i narastającym kryzysem strukturalnym państwa socjalnego (głównie Francja i Niemcy).

W 2002 wprowadzona została unia walutowa obejmująca zdecydowaną większość krajów Unii Europejskiej.

Kontekst polski

W marcu 2000 prezydent Kwaśniewski zawetował ustawę o zakazie rozpowszechniania pornografii.. W tym samym roku użył prawa weta w stosunku do ustawy o powszechnym uwłaszczeniu, a w 2001 także ustawy reprywatyzacyjnej.

W czerwcu 2000 został ostatecznie wybrany pierwszy prezes IPN – prof. Leon Kieres. W tym samym miesiącu UW wychodzi z rządu Buzka. Na stanowisko ministra sprawiedliwości zostaje do rządu zaproszony Lech Kaczyński, którą to tekę piastował do lipca 2001.

Polską wstrząsa sprawa Jedwabnego – oskarżenia o udział społeczności polskiej w pogromie ludności żydowskiej w 1941 roku. Mimo, że pozostawało wiele niejasności Aleksander Kwaśniewski oficjalnie wypowiedział słowa przeprosin w imieniu narodu polskiego w lipiecu 2001.

W październiku 2000 bezprecedensowy sukces odnosi Aleksander Kwaśniewski – już w pierwszej turze głosowania został wybrany prezydentem na II kadencję.

W obliczu kryzysu rządu i wzmocnienia środowisk postkomunistycznych następuje rozpad AWS. Wyłoniły się zeń Prawo i Sprawiedliwość (z braćmi Kaczyńskimi) oraz Platforma Obywatelska (z Tuskiem, Olechowskim i Płażyńskim. Równolegle konsolidowała się też katolicko-narodowa Liga Polskich Rodzin Romana Giertycha.

Wrześniowe wybory parlamentarne z 2001 roku przynoszą zwycięstwo SLD, Dotychczasowe partie koalicji rządowej – AWS i UW – nie dostały się do sejmu. Zasiadły tam jednak trzy nowe partie wyłonione z AWS. Na czele koalicyjnego rządu SLD-Unia Pracy-PSL staje Leszek Miller. Do sejmu dostała się też znana z awanturniczych protestów „Samoobrona” z Andrzejem Lepperem na czele.

Na ostatnie lata XX wieku przypadają negocjacje z Unią Europejską na temat warunków przystąpienia Polski do tej struktury. Były one trudne, a nie wszystkie posunięcia polskich negocjatorów sprawiały wrażenie wystarczającej dbałości o interesy narodowe. Ostatecznie negocjacje zostały zakończone pod koniec 2003 roku, a Polska przystąpiła do Unii wraz z 7 innymi krajami środkowej Europy, Maltą i Cyprem 1 maja 2004.

W sferze społecznej rosło bezrobocie. Wąska najbogatsza grupa Polaków składała się z nielicznych prywatnych przedsiębiorców – najczęściej mocno powiązanych ze światem polityki oraz wielkich menadżerów obcych firm. Brakowało wciąż stabilnej i mocnej klasy średniej. Postępowała pauperyzacja uboższych warstw społecznych.

Świat biznesu okazał się wszechstronnie powiązany nie tylko ze sferą polityki, ale także z grupami przestępczymi. Symbolem tych związków była „samobójcza” śmierć posła SLD Ireneusza Sekuły. Klasa polityczna była skorumpowana. Szerzyła się także drobna przestępczość, szczególnie dokuczliwa dla zwykłych ludzi. Już po wyjeździe papieża znalazło to wyraz w publikacjach „Gazety Wyborczej”, które rozpoczną tzw. aferę Rywina, w którą zamieszana okaże się być także sama „Gazeta”.

Spadał stopień identyfikacji młodzieży z Kościołem, choć np. na stałym poziomie utrzymywała się liczba powołań kapłańskich. Nie nastąpiła też głębsza laicyzacja społeczeństwa, mimo że nasilały się zjawiska związane z konsumizmem i hedonizmem. Trwało poważne zamieszanie w sferze moralnej, wzmacniane przez postawę głównych mediów.

Kontekst kościelny

Na czas poprzedzający ostatnią pielgrzymkę Jana Pawła II do Polski, przypadał Wielki Jubileusz 2000 lat chrześcijaństwa. Z tej okazji papież wydał istotny list podsumowujący jego przebieg – Novo Milenio ineunte. Innym ważnym dokumentem było motu proprio Misericordi Dei, poświęcone Miłosierdziu Bożemu oraz list apostolski z 2002 roku Rosarium virginis Mariae wprowadzający nowe tajemnice różańcowe – Tajemnice Światła. Na 2000 rok przypadła deklaracja Dominus Iesus Kongregacji Nauki Wiary.

Na przełomie wieków doszło też do kolejnych posunięć mających na celu uporządkowanie zagadnień instytucjonalnych i dyscyplinarnych w Kościele. W 2001 roku odbył się Synod Biskupów poświęcony posłudze biskupiej. W 2002 doszło do ekskomuniki kobiet usiłujących przyjąć święcenia kapłańskie, poza tym papież podjął energiczne działania mające się przeciwstawić przypadkom pedofilii i homoseksualizmu w Kościele amerykańskim. W Polsce pod jego naciskiem w atmosferze skandalu obyczajowego złożył swój urząd arcybiskup Paetz.

W sferze dialogu ekumenicznego w 1999 przedstawiciel Stolicy Apostolskiej podpisał z przedstawicielami kościoła luterańskiego wspólną deklarację o usprawiedliwieniu, zaś Przewodniczący Światowej Federacji Luterańskiej został przyjęty na audiencji w Watykanie. Podczas pielgrzymki do Egiptu w 2000 roku, papież spotkał się z koptyjskim papieżem Szenudą III. W tym samym roku został przyjęty na audiencji zwierzchnik kościoła ormiańskiego katolikos Garegin II. W Rzymie odbyły się także obchody 1700-lecia chrztu Armenii. W dziedzinie stosunków z prawosławiem papież podczas swej pielgrzymki do Grecji wydał wspólnie z arcybiskupem Aten Christodulosem wspólne stanowisko w sprawach ochrony życia i pokoju na świecie. W 2002 roku przyjęte została wspólna tzw. Deklaracja Wenecka „o ochronie dzieła stworzenia” wraz z patriarchą ekumenicznym Konstantynopola Bartłomiejem I. W Rzymie zjawił się z wizytą patriarcha ekumeniczny Rumunii – Teoksyst i przyjął wspólną z papieżem deklarację w sprawie dialogu ekumenicznego. Jednocześnie jednak napięte pozostawały stosunki z patriarchatem moskiewskim i Rosją m.in. w związku z ustanowieniem zwyczajnej katolickiej hierarchii kościelnej dla Rosji w 2002 roku. Podobnie nie udało się doprowadzić do wspólnej modlitwy z patriarchą gruzińskim podczas papieskiej pielgrzymki w 1999.

W sferze dialogu międzyreligijnego warto zwrócić uwagę na modlitwę papieską przy ścianie płaczu podczas wizyty w Ziemi Świętej w 2000 roku, a także na odwiedziny Jana Pawła II na islamskim uniwersytecie w Egipcie.

Papież nie wahał się także przed publicznym wyznaniem win popełnionych przez ludzi Kościoła i prośbą o przebaczenie za nie – czego dokonał w 2000 roku.

Pod koniec 1999 papież odwiedził Indie i Gruzję, w 2000 Egipt, Ziemię Świętą (Izrael, Jordanię i Autonomię Palestyńską) i Portugalię (Fatimę). W 2001 odwiedził Grecję, Syrię i Maltę, Ukrainę, Kazachstan i Armenię. W 2002 roku Jan Paweł II – poza Polską – udał się do Azerbejdżanu, Bułgarii, Kanady, Gwatemali i Meksyku.

W 2000 roku miała miejsce narodowa pielgrzymka Polaków do Rzymu.

Niezwykle bogaty był program kanonizacji i beatyfikacji w tych latach. W 2000 roku kanonizowano wielką polską mistyczkę, czcicielkę Bożego Miłosierdzia – s. Faustynę Kowalską, beatyfikowano dwoje „widzących” z Fatimy – Jacintę i Franciska Marto oraz papieży – Piusa IX oraz Jana XXIII. W 2001 na ołtarze wyniesione zostało pierwsze beatyfikowane wspólnie małżeństwo – Quattrocchich. W 2002 roku miały miejsce kanonizacje innych wybitnych świętych – Ojca Pio oraz św. Josemaríi Escrivy, założyciela Opus Dei, a także XVI-wiecznego maryjnego wizjonera z Guadalupe – Indianina Juana Diego. Poza tym beatyfikowani zostali liczni męczennicy chińscy, ukraińscy, ormiańscy, słowaccy i bułgarscy. W 2000 miało miejsce także uroczyste wspomnienie ekumeniczne męczenników XX wieku. Św. Tomasz Moore został patronem polityków,

W 2000 roku ogłoszona została – utrzymywana dotychczas w tajemnicy – III tajemnica fatimska z 1917 roku. Jan Paweł II dokonał też aktu zawierzenia świata Niepokalanemu Sercu Maryi.

W 2000 roku papież przyjął na audiencji prezydenta Kwaśniewskiego i premiera Jerzego Buzka, w 2001 – ponownie Buzka (dwukrotnie), a w 2002 także dwukrotnie premiera Millera oraz raz Kwaśniewskiego. W ciągu tych lat po raz kolejny miały miejsce oficjalne spotkania z najwybitniejszymi politykami świata: prezydentem Rosji Putinem, Michaiłem Gorbaczowem, dwukrotnie z prezydentem USA Georgem W. Bushem, prezydentem Izraela Mosze Kacawem, z irańskim ajatollahem Karrubim oraz z Jasirem Arafatem. Watykan nawiązał stosunki dyplomatyczne z Timorem Wschodnim, który niedawno ogłosił niepodległość.

W 2000 roku została ogłoszona ustawa zasadnicza Państwa Watykańskiego.

W 2002 roku papież gościł po raz pierwszy w parlamencie włoskim.

Papież angażował się także w liczne inicjatywy na rzecz pokoju – dni modlitw, apele, wreszcie światowy dzień postu w intencji pokoju, szczególnie na Bliskim Wschodzie oraz w Czeczenii.

Na prośbę Jana Pawła II Mehmet Ali Agca został w 2000 roku ułaskawiony