V pielgrzymka Jana Pawła II do Polski 1995 r.

Kontekst międzynarodowy

Głównym supermocarstwem pozostawało USA. Na jego czele od 1992 stał demokrata Bill Clinton. W styczniu 1994 zostało powołane Północnoamerykańskie Porozumienie o Wolnym Handlu. W 1994 Amerykanie interweniowali w celu uniknięcia anarchii na Haiti. Dla Europy proponowali oni tzw. Partnerstwo dla Pokoju otwarte także na Rosję.

Rosja przeżywała okres niepokojów wewnętrznych – prezydent Borys Jelcyn wprowadził w 1993 roku system rządów prezydenckich. Doszło do walk z tzw.; zwolennikami parlamentu w Moskwie. W 1994 wybuchła też wojna rosyjsko-czeczeńska – Rosja nie chciała dopuścić do uniezależnienia się tej kaukaskiej republiki. Białorusini zaś opowiedzieli się za zjednoczeniem z Rosją. W grudniu 1995 wybory parlamentarne w Rosji wygrali komuniści.

Od 1992 roku zaistniała na mocy układu z Maastricht Unia Europejska, która w 1995 zawarła traktat w Schoengen dotyczący zniesienia granic wewnętrznych. Na początku tegoż roku Unia z „12” zamienia się w „15” poprzez przyjęcie do swego grona Austrii, Szwecji i Finlandii.

W krajach Unii najpoważniejsze zmiany nastąpiły we Włoszech, które przeżywały załamanie skorumpowanego systemu politycznego. Zniknęły tradycyjne partie (chadecy i socjaliści). Na czele rządu od 1994 stanął centroprawicowy premier Silvio Berlusconi.

Jednocześnie jednak w 1993 nastąpił rozpad Czechosłowacji na dwa niezależne państwa narodowe, zaś w byłej Jugosławii trwała krwawa wojna domowa, której nie były w stanie zapobiec interwencje dyplomatyczne państw zachodnich.

W 1994 dochodzi też do krwawej wojny plemiennej w Ruandzie, która stała się początkiem całej serii konfliktów w tym regionie Afryki. W Meksyku w stanie Chiapas wybuchła lewacka rebelia indiańska zapatystów. Równocześnie nasiliły się działania Turcji przeciwko komunizującej partyzantce kurdyjskiej.

Na Bliskim Wschodzie udało się zawrzeć w 1993 w Waszyngtonie pokój palestyńsko-izraelski, na mocy którego miała powstać Autonomia Palestyńska. W 1994 doszło także do pokoju jordańsko-izraelskiego. Jednak proces pokojowy zostł zahamowany przez zabójstwo premiera Izraela Icchaka Rabina.

W RPA, w 1994 doszło do pierwszych międzyrasowych wyborów, a na czele państwa stanął Nelson Mandela, przywódca Afrykańskiego Kongresu Narodowego. On sam wraz z ostatnim „białym” prezydentem RPA de Klerkiem zostaje w 1993 laureatem pokojowej Nagrody Nobla.

 Kontekst polski

W Polsce mieliśmy do czynienia – zwłaszcza w okresie 1992-1995 – z licznymi poważnymi wstrząsami politycznymi. W czerwcu 1992 doszło do przesilenia na tle lustracji i obalenia prolustracyjnego rządu Jana Olszewskiego. Zastąpił go rząd Hanny Suchockiej, popierany m.in. przez Unię Demokratyczną i ZChN.

Za jego urzędowania udało się w styczniu 1993 przegłosować umiarkowaną wersję ustawy antyaborcyjnej. W maju 1993, po niecałym roku działalności, na wniosek posłów NSZZ „Solidarność” uchwalono wobec rządu wotum nieufności. W lipcu udało się jeszcze podpisać konkordat ze Stolicą Apostolską.

We wrześniu, tuż po zakończeniu procesu wycofywania się wojsk rosyjskich z terytorium Polski, wybory wygrały siły postkomunistyczne – Sojusz Lewicy Demokratycznej oraz Polskie Stronnictwo Ludowe. Prawica na skutek rozdrobnienia na kilkanaście list pozostała poza parlamentem. Na czele rządu stanął Waldemar Pawlak. Nowy rząd odłozył ratyfikację konkordatu.

W 1994 roku postępuje integracja Polski ze strukturami politycznymi Zachodu: przystąpiliśmy do „Partnerstwa dla pokoju” oraz złożyliśmy wniosek o przyjęcie naszego kraju do Unii Europejskiej. Podpisaliśmy traktat o dobrosąsiedzkich stosunkach z Litwą. W tym samym roku Bill Clinton odbył wizytę w Polsce.

W związku z tzw. sprawą drawską, to jest pytaniem o kontrolę cywilną rządu nad armią, został odwołany tzw. prezydencki minister obrony. Narasta konflikt na linii rząd – prezydent.

W marcu 1995 postkomunista Józef Oleksy zastąpił na czele rządu Pawlaka z PSL. Ofensywa polityczna SLD trwała nadal – postkomunistyczny kandydat na prezydenta w listopadzie 1995 roku pokonał w drugiej turze wyborów Lecha Wałęsę większością 1,5 % głosów. Jeszcze przed ustąpieniem z urzędu, Wałęsa sformułował pod adresem urzędującego premiera Oleksego oskarżenie o współpracę z sowieckim i rosyjskim wywiadem.

Wkrótce po wyjeździe papieża, w lipcu 1995, sejm wprowadził moratorium na wykonywanie kary śmierci.

 Kontekst kościelny

W ciągu ostatnich miesięcy jednym z podstawowych zaangażowań Stolicy Apostolskiej i papieża osobiście były działania na rzecz pokoju na Bałkanach – liczne apele papieskie, listy do przywódców państw biorących udział w konflikcie, Światowy Dzień Modlitw o Pokój na Bałkanach (23 I 1994). Papież odbył też pielgrzymkę do Chorwacji. Podobnie aktywne stanowisko zajął papież w stosunku do wojny w Ruandzie. Przyjął też na audiencji czeczeńskich muzułmanów.

Stolica Apostolska zajmowała się normalizowaniem swoich stosunków dyplomatycznych z kolejnymi państwami – m.in. RPA, Jordanią, Izraelem, a także Organizacją Wyzwolenia Palestyny. Na specjalnych audiencjach zostali przyjęci: premier Izraela Icchak Rabin oraz szef OWP Jasir Arafat, prezydent USA Bill Clinton oraz prezydent Polski – Lech Wałęsa.

Drugim wyraźnym wątkiem działań papieskich w tym okresie były działania na rzecz Rodziny. W lutym 1994 Ojciec Święty ustanowił Papieską Akademię Obrony Życia. Rok 1994 został ogłoszony Rokiem Rodziny. Papież dokonał beatyfikacji dwu matek – Elisabetty Canori Mora i Gianny Beretty Molla. W lutym 1994 wydał papież specjalny list do rodzin, w listopadzie – list do dzieci, a w czerwcu 1995 list do kobiet. Zajął też kilkukrotnie jasne stanowisko w sprawach pozycji rodziny i regulacji urodzin, w związku z Międzynarodową Konferencją na temat Zaludnienia i Rozwoju w Kairze (wrzesień 1994), a następnie w związku ze Światową Konferencją na temat Kobiet w Pekinie (wrzesień 1995). W październiku odbyło się w Rzymie Światowe Spotkanie Rodzin. W tym też kontekście należy umieścić wydaną w marcu 1995 encyklikę Evangelium vitae – o wartości życia, gdzie po raz kolejny papież sprzeciwił się rozmaitym manipulacjom na życiu ludzkim (antykoncepcji, aborcji i eutanazji).

Papież kontynuował swoje zabiegi ekumeniczne – w listopadzie 1994 ogłoszono wspólną deklarację chrystologiczną Kościoła katolickiego i asyryjskiego kościoła wschodniego, czyli kościoła nestoriańskiego. Papież przyjął też na audiencji sekretarza generalnego Światowej Rady Kościołów – pastora Konrada Raisera oraz prawosławnego patriarchę ekumenicznego Bartłomieja I. Zwieńczeniem tego wątku będzie wydanie w maju 1995 encykliki o ekumenizmie Ut unum sint.

Nie brakowało też posunięć mających na celu zwiększenie wewnętrznej dyscypliny Kościoła – Jan Paweł II wydał list apostolski Ordinatio sacerdotalis o udzielaniu święceń kapłańskich wyłącznie mężczyznom (w marcu 1994 udzielono bowiem święceń kapłańskich kobietom w kościele anglikańskim), a Kongregacja Nauki Wiary zajęła stanowisko zakazujące udzielania Komunii Świętej osobom rozwiedzionym pozostającym w nowym związku. Słynny ze swej kontestacji bp. Evreux we Francji – Jascques Gaillot został zwolniony przez papieża z pełnienia swych obowiązków. Jednak ruch kontestacyjny nabrał nowego wymiaru – w Austrii zaczęto zbierać podpisy pod petycją „My jesteśmy Kościołem”, domagającą się tzw. demokratyzacji w Kościele.

W 1994 papież odbył jedynie wspomnianą podróż do Chorwacji. Było to związane ze złamaniem przezeń kości udowej i miesięcznym pobytem w klinice Gemelli, w związku ze wszczepieniem endoprotezy. W 1995 odbył już jednak kolejne pielgrzymki: na Filipiny, do Australii i na Sri Lankę, do Czech (w trakcie której odwiedził Polskę), do Belgii, na Słowację, do Afryki (m.in. do Kamerunu i RPA). Ogłosił przy tej okazji ekshortację Ecclesia in Africa. Ostatnią jego podróżą w 1995 roku były kolejne odwiedziny w USA, podczas których wygłosił przemówienie na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ.

Papież w 1994 roku ogłosił też pierwszą „prywatną” książkę w formie specyficznego wywiadu z Vitorio Messorim, pt. „Przekroczyć próg nadziei”. Rozpoczął się też okres przygotowań do Wielkiego Jubileuszu 2000 lat chrześcijaństwa. Papież wydał z tej okazji programowy list Tertio Millenio adveniente.